Tijd

Tijd kan na hoogte, breedte en lengte gezien worden als de vierde dimensie. Van een gebeurtenis kan gezegd worden dat deze na een andere gebeurtenis plaatsvindt. Een gebeurtenis vindt plaats op een tijdstip of moment. De tijd wordt wel gezien als een opeenvolging van tijdstippen. Daarnaast kan bepaald worden hoe lang een gebeurtenis na een andere plaatsvindt. Het betreft dan de tijdsduur tussen twee tijdstippen. Tijd is het begrip waarmee deze volgorde en duur worden beschreven.

De verschillende tijdsoorten

Tijd is geen eenduidig begrip, je kunt het op verschillende manieren zien en vooral ook ervaren. Tegenover die subjectieve, eigen beleving, van tijd staat de meer abstracte tijd. Tijd is dan de eenheid die we continu inzetten voor allerlei zaken. In dit artikel meer over de verschillende gedaanten van tijd en tijdservaring.

Om het begrip tijd beter te kunnen duiden, is het goed om de verschillende gedaantes van tijd op een rij te zetten. De drie gedaantes waarin we tijd kunnen onderscheiden zijn:

De objectieve tijd:

De tijd buiten ons. De objectieve tijd hangt samen met de stand van de zon en de aarde, ruimte van dag en nacht en de wisseling van de seizoenen;

De sociale tijd:

De kalenders en de klokken. Sociale tijd stelt ons in staat sociale handelingen te plannen, de duur en het einde ervan in de eenheid uit te drukken;

De subjectieve tijd:

De tijd die vliegt, kruipt, stilstaat. Subjectieve tijd zijn de verschillende belevingen van tijd die mensen hebben. Het is onze ervaring van tijd die keer op keer verschilt.

Kloktijd:

De motor achter de versnelling van het leven.

Het is de subjectieve tijd die wij continu van binnen ervaren, maar het is sociale tijd die op ons drukt. De klok is een belangrijke motor achter de economie ('tijd is geld', meer produceren, meer consumeren). We hebben het drukker, we moeten meer in minder tijd, maar we willen ook meer. Diverse technieken helpen ons tijd te besparen, maar met dezelfde vaart vullen we die extra tijd weer. De Deense sociaal-antropoloog Thomas Hyllen Eriksen vergelijkt de versnelling van ons leven met musici in een orkest dat opeens twee keer zo snel speelt. 'Hoe meer tijd we besparen, hoe minder tijd we overhouden', stelt hij. Dat is volgens hem ook een van de grote paradoxen van de informatierevolutie.

De klok, kloktijd (sociale tijd) heeft langzaam de subjectieve tijd opgeslokt, zo stelt filosofe Joke J.Hermsen. Volgens haar zouden we de innerlijke tijd (subjectieve tijd) weer meer in het vizier moeten krijgen. 'Ondanks alle tijdsbesparende machines die erbij zijn gekomen, hebben we het drukker dan ooit en zijn we moe. Velen snakken naar een bestaan waarin niet louter de economische eisen van de kloktijd gelden', aldus Hermsen.

Kloktijd moet terug worden gebracht naar een handige tool

Kloktijd is wel belangrijk, maar het zou slechts 'het gebruiken van tijd voor de praktische zaken van je leven' moeten zijn, stelt Eckhart Tolle op zijn beurt. Kloktijd is handig en moet je ook als zodanig inzetten. Maar zodra kloktijd meer psychologisch van aard wordt gaat het mis. Wanneer je de kloktijd gebruikt om vast te blijven zitten in het verleden, jezelf kwalijk te (blijven) nemen wat je in het verleden hebt gedaan, alles te baseren op hoe het vroeger ging of hoe je het in de toekomst wilt, verandert de kloktijd in psychologische tijd. De kunst is om je slechts zijdelings bewust te zijn van tijd en die alleen handig in te zetten. Maar de kern moet in het huidige moment, in het Nu, blijven.

Je kunt voor jezelf een doel bepalen en daar een deadline in de tijd aan hangen, maar je moet de waarde toekennen aan de stap die je op dit moment zet en daar al je aandacht aan geven.

Tijd zit in jezelf

Tijd is dus een begrip met een omvangrijke definitie, die ik hier niet volledig naar voren heb gebracht. Wat ik slechts wil aangeven is, dat tijd datgene is dat je er zelf aan toekent. De tijd kan voor jou snel gaan en op een ander moment langzaam, maar zolang je de tijd in jezelf ervaart en de klok niet een leidende rol geeft, leef je bewust. En reken maar dat hoe bewuster je leeft, hoe meer het voelt alsof je (veel) tijd hebt!

Een mooi verhaal over tijd – tijd overhouden:

Goedendag, zei de kleine prins.
Goedendag, zei de koopman.

Hij was een handelaar in verfijnde pillen die de dorst konden lessen. Je slikte er daar een per week van en dan voelde je geen behoefte meer om nog iets te drinken.

Waarom verkoop je die? vroeg de kleine prins.
Ze betekenen een grote tijdsbesparing, zei de koopman, deskundigen hebben dat berekend. Je spaart er drieënvijftig minuten per week mee uit.

En wat doe je dan in die drieënvijftig minuten?
- Wat je zelf maar wilt?

Ik zou, zei de kleine prins,als ik drieënvijftig minuten over had, daarin heel rustig naar een waterbron lopen …

De kleine Prins,
Antoine de Saint-Exupéry

Vertraag de tijd, verveel je eens

Vervelen klinkt als saai, als iets dat je niet wilt. Maar je af en toe vervelen is juist goed. Niets doen maakt je geest vrij voor nieuwe impulsen en de leegte die ontstaat is noodzakelijk voor creativiteit.

Dus: niet alleen maar snel, snel, snel, maar juist even stilstaan,
dat doet je goed.

Twee vormen van verveling

Er zijn twee soorten van verveling: de ene is verveling die je 'opgelegd' wordt. Zoals bijvoorbeeld het wachten bij de dokter. De andere vorm van verveling ontstaat vanuit je eigen vrije wil: je durft het aan even 'leeg te worden', even niets te doen, even niets te willen. Je hoeft niets en bepaalt dat helemaal zelf. Die laatste vorm van verveling is goed voor je: neem zo nu en dan eens even de tijd om je te vervelen. Durf alles even los te laten, durf te luieren!

Extra tijd

Hoewel de tweede vorm van verveling het beste werkt om je geest echt leeg te laten, hoef je de eerstgenoemde vorm niet te laten voor wat hij is. Je kunt met die 'opgelegde verveling' ook zeker wat doen. Probeer de tijd die je 'als zonde van de tijd' en 'opgelegd' ervaart eens geheel los van de situatie waarin die verschijnt, te zien. Probeer de tijd die je moet wachten in een wachtkamer, op het station of waar dan ook, eens als extra tijd te erkennen: het is een moment waar je (nog) even niets moet, waar je nog even rustig helemaal niets moet! Merk eens op hoe rustig je dan wordt en hoe het leven je dan juist alle tijd geeft. Ineens is daar de dokter of de trein al. Dat wachten duurde helemaal niet zo lang!

Actief niets doen

Ooit schreef de Romeinse stocijnse denker en staatshoofd Cato: "Nooit is de mens actiever dan wanneer hij niets doet." Pas als je rust en ervaring van een innerlijke tijd – de eigen ervaring van tijd (dus niet de kloktijd die simpelweg abstract is) – ervaart, kan je geest tot nieuwe inzichten komen.